به گزارش کردپرس، بازگشت صدها خانواده کُرد آواره پس از هفت سال به سری‌کانی یا سره کانی که اعراب آن را راس العین می خوانند- در شمال سوریه- با حمله افراد مسلح و موجی از تنش‌های قومی و اجتماعی روبه‌رو شد. این حادثه بار دیگر مسئله تغییرات جمعیتی، املاک مصادره‌شده و دشواری بازگشت آوارگان به مناطق محل سکونت پیشین خود را در سوریه برجسته کرده است.

روز دوشنبه ۱۰ اوت ۲۰۲۶، بیش از ۴۰۰ خانواده کرد تلاش کردند در چارچوب توافق میان نیروهای سوریه دموکراتیک و دولت دمشق از اردوگاه واشوکانی در حسکه به سری‌کانی، یا رأس‌العین، بازگردند. این خانواده‌ها پس از هفت سال آوارگی قصد داشتند به شهر و خانه‌های خود بازگردند، اما بازگشت آنان با حمله افراد مسلح مخالف بازگشتشان همراه شد و تنش‌های گسترده‌ای را در منطقه به وجود آورد.

یکی از آوارگان به نیوریجن گفت که کاروان شامل حدود ۶۵۰ خانوار و نزدیک به ۱۰۰ خودرو بود. او گفت در جریان این حادثه، مهاجمان با چوب و سلاح به شماری از افراد حمله کردند و شعارهایی علیه حضور کردها در شهر سر دادند. به گفته او، برخی افراد در جریان این حملات زخمی یا مفقود شدند و تعدادی نیز به بیمارستان منتقل شدند.

مقام‌های امنیت داخلی حسکه در روایت خود اعلام کردند که در پی ورود شماری از خانواده‌ها به خانه‌هایشان بدون هماهنگی قبلی، میان بازگشت‌کنندگان و ساکنان فعلی شهر درگیری ایجاد شد و نیروهای امنیتی برای پایان دادن به اختلاف مداخله کردند. مقام‌های امنیتی همچنین اعلام کردند که با افراد دخیل در حادثه برخورد کرده و تحقیقات درباره سایر مشارکت‌کنندگان ادامه دارد.

این حادثه در شرایطی رخ داد که مسئله بازگشت آوارگان به یکی از موضوعات حساس توافق دمشق و نیروهای سوریه دموکراتیک تبدیل شده است. بر اساس توافق ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶ میان دولت سوریه و SDF، آوارگان کرد و عرب باید امکان بازگشت به مناطق خود را پیدا کنند. پیش از این نیز در ماه مه، حدود هزار و ۳۰۰ خانواده آواره از عفرین از حسکه به مناطق خود بازگشتند.

اما سری‌کانی وضعیت پیچیده‌تری دارد. این شهر در اکتبر ۲۰۱۹ به دست ارتش ترکیه و گروه‌های مسلح سوری مورد حمایت آن تصرف شد و هزاران کرد و عرب از شهر و مناطق اطراف آن آواره شدند. بر اساس داده‌های سازمان ملل، حدود ۱۶ هزار و ۳۵۲ آواره داخلی، عمدتاً از سری‌کانی، در اردوگاه واشوکانی در شمال حسکه زندگی می‌کنند.

در طول هفت سال گذشته، بخشی از خانواده‌های نیروهای مسلحی که وارد منطقه شدند در سری‌کانی مستقر شده‌اند. به گفته یک روزنامه‌نگار کرد اهل این شهر، برخی از این خانواده‌ها در خانه‌ها، مغازه‌ها و زمین‌های متعلق به کردهای آواره ساکن شده‌اند.

او گفت بازگشت صاحبان اصلی این املاک برای برخی از ساکنان فعلی به معنای از دست دادن اموال و موقعیتی است که طی سال‌های گذشته در اختیار گرفته‌اند. به گفته وی، نبود یک سازوکار مستقل برای بررسی اسناد مالکیت، لغو معاملات اجباری و بازگرداندن املاک، شرایطی ایجاد کرده است که در آن کنترل عملی بر زمین و خانه بیش از قانون تعیین‌کننده سرنوشت املاک است.

این وضعیت یکی از مهم‌ترین موانع بازگشت آوارگان به سری‌کانی محسوب می‌شود. بسیاری از کسانی که در سال ۲۰۱۹ از شهر خارج شدند، اکنون نه‌تنها با ویرانی و غارت املاک خود، بلکه با حضور ساکنان جدید در خانه‌ها و زمین‌هایشان مواجه‌اند.

در همین حال، مسئله بازگشت آوارگان در سری‌کانی صرفاً به اختلاف میان کردها و اعراب محدود نیست. آوارگان این منطقه شامل هر دو جامعه عرب و کرد هستند و دولت سوریه و SDF در توافق خود بازگشت هر دو گروه را مورد توجه قرار داده‌اند. با این حال، حادثه اخیر نشان داد که بازگشت جمعیت‌های آواره در شرایطی که مالکیت املاک و وضعیت امنیتی منطقه تعیین تکلیف نشده، می‌تواند به منبع جدیدی برای درگیری تبدیل شود.

از سوی دیگر، مشخص نیست چه نیرویی در عمل مسئولیت کامل امنیت سری‌کانی را بر عهده دارد. یک فعال حقوق بشر سوری در گفت‌وگو با نیوریجن خواستار تحقیق درباره عاملان حمله شد و پرسید که آیا منطقه تحت کنترل دولت دمشق قرار دارد یا گروه‌های مسلحی که خارج از ساختارهای رسمی فعالیت می‌کنند. وی تأکید کرد که دولت سوریه باید امنیت آوارگان بازگشته را تضمین و امکان بازپس‌گیری املاک آنان را فراهم کند.

تنش‌های اخیر همچنین در بستر اختلافات گسترده‌تر درباره آینده سیاسی و امنیتی شمال سوریه رخ داده است. مذاکرات ادغام نیروهای سوریه دموکراتیک در ساختار دولت دمشق عمدتاً در سطح رهبران سیاسی و نظامی دنبال شده و مشارکت عمومی در آن محدود بوده است. به گفته یک پژوهشگر مستقر در دمشق، بخشی از جامعه عرب درباره نقش نیروهای وابسته به SDF در ساختار آینده سوریه نگرانی دارد، در حالی که در میان کردها نیز نگرانی‌هایی درباره انتقال کامل کنترل مناطقشان به دمشق وجود دارد.

در این شرایط، سری‌کانی به یکی از حساس‌ترین نقاط مناقشه بر سر آینده جمعیتی و سیاسی شمال سوریه تبدیل شده است. شهر نه‌تنها شاهد جابه‌جایی گسترده جمعیت در جریان جنگ بوده، بلکه مسئله بازگشت آوارگان با موضوع مالکیت، حضور گروه‌های مسلح و رقابت بر سر کنترل سیاسی و امنیتی منطقه گره خورده است.

پس از حمله اخیر، مقام‌های امنیتی اعلام کردند که روند بازگشت کاروان‌ها به طور موقت متوقف شده و زمانی از سر گرفته خواهد شد که وضعیت تثبیت و حفاظت کامل از آنها تضمین شود.

با این حال، برخی آوارگان نسبت به بازگشت در شرایط کنونی تردید دارند. یکی از اعضای کاروان بازگشت گفت پس از آنچه در سری‌کانی رخ داده، بازگشت بدون دریافت تضمین‌های امنیتی دشوار است. یک روزنامه‌نگار کرد اهل شهر نیز گفت تاکنون هیچ بازگشت دائمی به خود شهر سری‌کانی صورت نگرفته و حتی افرادی که به آنجا بازگشته بودند، به دلیل ویرانی، غارت خانه‌ها و نبود امنیت، بار دیگر شهر را ترک کرده‌اند.

به این ترتیب، مسئله سری‌کانی تنها بازگشت چند صد خانواده آواره نیست؛ بلکه آزمونی برای سیاست دولت دمشق و نیروهای سوریه دموکراتیک در قبال بازگشت آوارگان، حل‌وفصل مالکیت املاک و جلوگیری از تثبیت تغییرات جمعیتی ناشی از جنگ است. تا زمانی که امنیت آوارگان، مالکیت املاک و مسئولیت نیروهای مسلح در این مناطق به صورت روشن تعیین نشود، بازگشت ده‌ها هزار آواره کرد و عرب همچنان با موانع جدی روبه‌رو خواهد بود.